Dalam siri kuliah Muamalat Masterclass, Kirat dan Shirkat dijelaskan sebagai dua bentuk kontrak perniagaan asas dalam Islam yang membiayai dan menggerakkan ekonomi tanpa bergantung kepada sistem faedah bank atau riba.
1. Kontrak Kirat (Mudarabah)
Definisi & Konsep: Kirat (istilah masyarakat Madinah untuk Mudarabah, dan dikenali dalam sejarah Barat sebagai commenda) ialah kontrak pembiayaan perdagangan di mana pemodal menyediakan modal kewangan manakala pengusaha menguruskan perniagaan.
Penglibatan Pasif: Kirat merupakan satu-satunya kontrak perniagaan dalam Islam yang membenarkan pemodal meletakkan wang dan mendapat keuntungan tanpa perlu terlibat secara aktif dalam pengurusan harian.
Pembahagian Risiko & Keuntungan: Jika perniagaan mendapat keuntungan, ia dibahagikan mengikut nisbah yang dipersetujui. Jika berlaku kerugian kewangan, kerugian tersebut ditanggung sepenuhnya oleh pemodal, manakala pengusaha kehilangan masa dan usahanya.
Institusi Sandaran (Kafilah): Kontrak Kirat digunakan terutamanya untuk membiayai perdagangan Kafilah (Caravans) atau ekspedisi eksport jarak jauh. Sesiapa yang mempunyai lebihan modal boleh melabur dalam kafilah dan menunggu kepulangannya. Nabi Muhammad SAW sendiri pernah bertindak sebagai ejen Kirat dalam perdagangan kafilah.
2. Kontrak Shirkat (Musyarakah)
Definisi & Konsep: Shirkat ialah kontrak perkongsian perniagaan antara dua atau lebih rakan kongsi yang menyumbang modal serta tenaga secara bersama.
Penglibatan Aktif: Berbeza dengan Kirat, dalam kontrak Shirkat semua rakan kongsi mesti terlibat secara aktif dalam perniagaan. Menurut amalan masyarakat Madinah yang dirujuk oleh Imam Malik, rakan kongsi kebiasaannya bekerja di bawah satu bumbung yang sama.
Kadar Perkongsian: Walaupun pelbagai pembahagian nisbah dibenarkan, amalan piawai (normality) masyarakat Madinah adalah pembahagian sama rata iaitu 50/50.
Institusi Sandaran (Guilds): Sebanyak 99% kontrak Shirkat berlaku di dalam Guilds (Kesatuan Sekerja/Peniaga), di mana individu yang mempunyai kemahiran atau profesion yang sama bergabung untuk mengendalikan pengeluaran dan memiliki aset perniagaan secara bersama. Ini mengelakkan sistem perhambaan gaji (wage slavery) dan membina hubungan rakan setaraf.